Wojciech Selak

doi:10.58324/s.501

Data publikacji : 2026-05-19

Tom 36 Nr 1 (2026)

Mieć prawo, by wierzyć i wierzyć w prawdę. Argument konwergencji w dyskusji o religii

Wojciech Selak

DOI: https://doi.org/10.58324/s.501

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem współczesnych form negacji wiary oraz rosnącej obojętności religijnej. W oparciu o dokumenty Kościoła podkreślona została potrzeba wolności religijnej oraz obowiązek poszukiwania prawdy. Jako metodę dochodzenia do niej w artykule zaproponowano rozumowanie abdukcyjne i stosowanie opartego na nim argumentu konwergencji, polegającego na zestawieniu wielu niezależnych przesłanek. Ukazane zostało analogiczne stosowanie zaprezentowanej metody w innych dziedzinach życia i naukach empirycznych, gdzie decyzje opiera się na kumulacji prawdopodobnych danych, a nie na dowodach absolutnych. Artykuł podkreśla interdyscyplinarny potencjał argumentu konwergencji oraz wskazuje kierunki jego dalszego rozwoju.

Słowa kluczowe:

wiara, prawda, religia, argument konwergencji, teologia fundamentalna

Podobne artykuły

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Selak, W. (2026). Mieć prawo, by wierzyć i wierzyć w prawdę. Argument konwergencji w dyskusji o religii. Społeczeństwo, 36(1), 118–139. https://doi.org/10.58324/s.501

Bibliografia

Archidiecezja Wrocławska w tyglu przemian ostatnich dekad. Raport z badania postaw społecznoreligijnych przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie mieszkańców archidiecezji wrocławskiej, red. M. Jewdokimow, Warszawa – Wrocław: Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC, Fundacja Obserwatorium Społeczne 2023.

Basil H.V., An Examination of the Convergence of Religion, Diversity, and Identity from a Modern Standpoint, SSRN Working Paper (4.05.2024], <https://ssrn.com/abstract=4817293> [dostęp: 3.02.2026].

Bocheński J.M., Logika i filozofia. Wybór pism, Warszawa 1993.

Bronk A., Prawdziwość religii [w:] Leksykon teologii fundamentalnej, red. M. Rusecki, K. Kaucha, I.S. Ledwoń, J. Mastej, Lublin – Kraków 2002, s. 956-963.

Congregation for the Causes of Saints, Regulation of the Postulators: Inquiry on a Miracle and Procedure for the Recognition of a Possible Miracle, Vatican City, Dicastery for the Causes of Saints, <https://www.causesanti.va/it/documenti/regulation-of-the- -postulators.html> [dostęp: 7.02.2026].

Debata: Wierzący vs Ateista! Czy wiara w Boga jest racjonalna?, <https://youtu.be/ eriaJBc5Nas?si=-AuKMXcwOxmf7eAl> [dostęp: 16.08.2024].

Flew A., Bóg istnieje. Dlaczego najsłynniejszy ateista zmienił swój światopogląd?, Warszawa 2010.

Givan P., Stormont Education Minister vows to maintain Christian ethos in NI schools, „The Irish News” 24.11.2025, <https://www.irishnews.com/news/northern-ireland/ stormont-education-minister-vows-to-maintain-christian-ethos-in-ni-schools- -EQPQLIUX6ZJJHKNLPHCOPXC7TY/> [dostęp: 6.02.2026].

Gleize J.M., The state of necessity, part 1 (of 2), „Courrier de Rome” lipiec – sierpień 2008, <https://apr.sspx.org/en/state-necessity-30464> [dostęp: 13.11.2025].

Hładowski W., Polski leksykon teologii fundamentalnej, „Collectanea Theologica” 73:2003, nr 2, s. 171-174.

Jabłoński Ł., Kapitał ludzki a konwergencja gospodarcza, Warszawa 2012.

JacynaOnyszkiewicz Z., SobaniecŁotowska M., Sulkowski S.T., Kakareko A., Rucki M., Eucharystyczne trwanie z perspektywy nauk ścisłych, „Teologia i Człowiek” 43:2018, s. 81-98, <https://doi.org/10.12775/ticz.2018.028> [dostęp: 7.02.2026].

Juwan A., Konwergencja i dywergencja cech, ZPE – Zintegrowana Platforma Edukacyjna, <https://zpe.gov.pl/a/przeczytaj/DNFftiMKi> [dostęp: 9.01.2026].

Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.

Kaucha K., Czy grób naprawdę był pusty? Całun Turyński w teologii fundamentalnej, „Roczniki Teologii Fundamentalnej i Religiologii” 2012, nr 4 (59), s. 21-49.

Keller J., Zarys dziejów religii, Warszawa: Iskry 1988.

Kongregacja Nauki Wiary, Deklaracja o jedyności i powszechności zbawczej Jezusa Chrystusa i Kościoła Dominus Iesus (2000) [w:] Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1995- 2005, Kraków: Wydawnictwo M 2006.

Kübler-Ross E., Rozmowy o śmierci i umieraniu, Warszawa 1979.

Major Religious Groups in the World – 1945/2023, Statistics and Data, <https://statisticsanddata.org/data/most-popular-religions-in-the-world-1950-2023/> [dostęp: 16.10.2025].

McGuckian A., Christianity should be ‘given priority’ in schools, bishop says, „The Irish News” 23.11.2025, <https://www.irishnews.com/news/northern-ireland/christianitydeserves-priority-in-schools-over-other-religions-bishops-says-KSGO6O FY7ZHQTM3VJLZJGP325A/> [dostęp: 6.02.2026].

Moroz J., Relatywizm. Pojęcie, rodzaje, podstawowe problemy, „Filozoficzne Problemy Edukacji” 1:2018, s. 1-14.

Nieznański E., Logika, Warszawa 20113.

Ortlund G., Dlaczego Bóg nadaje światu sens. Jak wiara i nauka wzajemnie się dopełniają, Kraków: Wydawnictwo M 2022.

PAP, Co z edukacją religijną w Irlandii Płn.? Sąd Najwyższy Wielkiej Brytanii zdecydował, <https://www.pap.pl/aktualnosci/co-z-edukacja-religijna-w-irlandii-pln-sad-najwyzszy-wielkiej-brytanii-zdecydowal> [dostęp: 5.01.2026].

Peirce C.S., Collected Papers of Charles Sanders Peirce, t. 5: Pragmatism and Pragmaticism, red. C. Hartshorne, P. Weiss, Cambridge (Massachusetts): Harvard University Press 1934.

Popper K.R., Logika odkrycia naukowego, przeł. U. Niklas, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2002.

Radio Kraków, Dlaczego dowody na istnienie Boga nie działają? | Prof. Krzysztof Mech, YouTube, <https://www.youtube.com/watch?v=3HKLs121j24> [dostęp: 19.12.2025].

Ratzinger J., Wiara – prawda – tolerancja. Chrześcijaństwo a religie świata [Glaube – Wahrheit – Toleranz], tłum. R. Zajączkowski, Kielce 2004, s. 290-294.

Roszyk M., Filozofia Rorty’ego i problem uniwersalistycznego relatywizmu prawomocnościowego, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria” 20:2011, nr 3 (79), s. 83-100.

Rusecki M., Apologetyczna myśl J.H. Newmana, „Studia Theologica Varsaviensia” 47:2009, nr 2, s. 41-55.

Rusecki M., Istota i geneza religii, Sandomierz 1997.

Rusecki M., Konwergencji argument [w:] Leksykon teologii fundamentalnej, red. M. Rusecki, Kraków 2002, s. 647-648.

Russell B., Is There a God? [w:] The Collected Papers of Bertrand Russell, t. 11: Last Philosophical Testament 1943-68, red. J.G. Slater, London – New York: Routledge 1997, s. 542-548.

Rutowski T., Czy są dowody na istnienie Boga?, „Studia Płockie” 1:1973, s. 151-162.

Sagan C., Druyan A., Świat nawiedzany przez demony. Nauka jako światło w mroku, Poznań: Zysk i S-ka 1995.

Sober E., The Principle of Parsimony, „The British Journal for the Philosophy of Science” 32:1981, nr 2, s. 145-156.

Sobór Watykański II, Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich Nostra aetate (1965) [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, Poznań: Pallottinum 2002.

Sobór Watykański II, Dignitatis humanae. Deklaracja o wolności religijnej (7.12.1965), <https://apologetyka.katolik.pl/dignitatis-humanae-deklaracja-o-wolnosci-religijnej> [dostęp: 10.11.2025].

Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, red. M. Przybył, Poznań: Pallottinum 2002.

Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Objawieniu Bożym Dei Verbum [w:] Sobór Watykański II. Konstytucje, dekrety, deklaracje. Tekst polski, red. M. Przybył, Poznań: Pallottinum 2002.

Szahaj A., Wielość, względność, obojętność? O sekularyzacji i roli religii w debacie publicznej [w:] Nadzieje i zagrożenia sekularyzacji, red. C. Korc, R. Misiak, Szczecin 2010, s. 15-28.

Terlikowski T., Kuriozalny dokument KEP. Co biskupi naprawdę myślą o katechezie [OPINIA], Wirtualna Polska, <https://wiadomosci.wp.pl/kuriozalny-dokument-kep-co-biskupi-naprawde-mysla-o-katechezie-opinia-7197272085076896a> [dostęp: 17.11.2025].

Urbański M., Rozumowania abdukcyjne. Modele i procedury, Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM 2009.

WawrzonkiewiczSłomska A., Wnioskowanie dedukcyjne, wnioskowanie redukcyjne, rozumowanie przez analogię, „Społeczeństwo i Edukacja. Międzynarodowe Studia Humanistyczne” 2011, nr 2 (8), s. 81-93.

Wolak Z., Dedukcyjne aspekty abdukcji. Krytyka i postulaty, „Logos i Ethos” 39:2015, nr 2, s. 177-200.

Zarembski Z., Zagrożenia wiary we współczesnym świecie, „Studia Włocławskie” 8:2005, s. 42-57.

Ziembiński Z., Logika praktyczna, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2013.