ΨΥΧΟΠΟΜΠÓΣ – Aniołowie jako przewodnicy dusz w drodze do zaświatów

Adam R. Prokop

DOI: https://doi.org/10.58324/s.495

Abstrakt

Począwszy od egipskich wierzeń, przez greckiego Hermesa, po skandynawskie walkirie w starożytnych religiach istniało przekonanie, że dusza ludzka po śmierci potrzebuje przewodnika w drodze do zaświatów. W judaizmie oraz chrześcijaństwie tę rolę pełnią aniołowie. Bliskość tych tajemniczych, dogmatycznie zdawkowo opisanych istot ze śmiercią na kartach Biblii jest powszechna. I nie jest to jedynie domena starotestamentowa, gdy Niszczyciel sieje pomór wśród pierworodnych w Egipcie (Wj 11,23), a w Nowym Przymierzu nie tylko apokaliptyczna: w Ewangelii Jezus zapowiada, że Jego aniołowie wrzucą wszystkich czyniących nieprawości do rozpalonego pieca (por. Mt 13,50), co zostało powtórzone w Katechizmie Kościoła Katolickiego (KKK 1034), a jeden z listów apostolskich wspomina zacięty bój archanioła z szatanem o Mojżesza (por. Jud 1,9). Tymczasem w ludowych wyobrażeniach towarzyszenie umierającemu to ostatnie zadanie troskliwego i oddanego opiekuna. Przyczynek próbuje w angelologicznej próżni dogmatycznej w tym względzie nakreślić chrześcijańską wizję niebiańskich przewodników dusz w drodze do zaświatów pomiędzy eschatologiczną bezwzględnością anioła śmierci a sielankowością ludowego anioła stróża.

Słowa kluczowe:

psychopompos, aniołowie – przewodnicy, śmierć, aniołowie w sztuce

Inne teksty tego samego autora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Prokop, A. R. (2026). ΨΥΧΟΠΟΜΠÓΣ – Aniołowie jako przewodnicy dusz w drodze do zaświatów. Społeczeństwo, 36(1), 31–43. https://doi.org/10.58324/s.495

Bibliografia

Bańka A.R., De angelis. Chrześcijańska nauka o aniołach w świetle doktryny Tomasza z Akwinu, Katowice 2014.

Benjamin W., Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, tłum. K. Krzemieniowa, H. Orłowski, J. Sikorski, Poznań 1996.

Breviarium fidei. Wybór doktrynalnych wypowiedzi Kościoła, red. S. Głowa, I. Bieda, Poznań 19984.

Giorgi R., Aniołowie i demony, tłum. T. Łozińska, Warszawa 2007.

Grosz A., Listy do umierającego przyjaciela, tłum. M. Świerkocki, Łódź 1996.

Grzybkowska D., Trzej archaniołowie we współczesnych tekstach kultury [w:] Anioł w literaturze i kulturze, t. 1, red. J. Ługowska, J. Skawiński, Wrocław 2004, s. 315-324.

Hart G., Mity egipskie, tłum. J. Karkowski, Warszawa 1999.

Hase C.A. v., Gnosis oder Evangelische Glaubenslehre für die Gebildeten in der Gemeinde wissenschaftlich dargestellt, t. 2, Leipzig 1828.

Herbert Z., Madonna z lwem [w:] Tenże, Hermes, pies i gwiazda, Wrocław 1997, s. 104.

Janicki J.J., Chrześcijańskie obrzędy pogrzebu w świetle Ordo Romanus XLIX (VII-VIII w.) [w:] Starożytność chrześcijańska. Materiały zebrane, t. 4, red. J.C. Kałużny, Kraków 2016, s. 61-80. Por. C.A. v. Hase, Gnosis oder Evangelische Glaubenslehre für die Gebildeten in der Gemeinde wissenschaftlich dargestellt, t. 2, Leipzig 1828, s. 306; H. Krauss, Mały leksykon aniołów, s. 49-51;

G. Rosa, Aniołowie i demony, s. 19-23; A.J. Skowronek, Aniołowie są wśród nas, s. 148; K. Stefański,

Anioły cmentarne, s. 83-88; C. Westermann, Gottes Engel, s. 70-71.

Jedlińska E., Anioł Historii / Anioł Śmierci w sztuce XX wieku (Marc Chagall, Tadeusz Kantor, Eugenio Barba, Anselm Kiefer) [w:] Anioł w literaturze i kulturze, t. 3, red. J. Ługowska, Wrocław 2006, s. 355-365.

Kania I., Tybetańska Księga Umarłych – sensy i konteksty [w:] Tybetańska Księga Umarłych, tłum. I. Kania, Kraków 20055, s. 7-49.

Katechizm Kościoła Katolickiego, Poznań 1994.

Kość K., Motyw anioła śmierci w niektórych koncepcjach pozachrześcijańskich, „Literatura Ludowa” 2005, nr 6, s. 51-61.

Kraus H., Die Engel. Überlieferung. Gestalt. Deutung, München 20053.

Kraus H., Mały leksykon aniołów, tłum. A. Kucharska, Poznań 2007.

Krawczyk J., Szkic sylwety anioła śmierci w sztuce [w:] Anioł w literaturze i kulturze, t. 2, red. J. Ługowska, Wrocław 2005, s. 13-33.

Kudasiewicz J., Natchnienie Pisma Świętego [w:] Słownik teologiczny, red. A. Zuberbier, wyd. 2 rozszerzone, Katowice 1998, s. 326-330.

Lexikon der Engel, red. A.J. Urban, Augsburg 2007.

Markowska W., Mity Greków i Rzymian, Warszawa 19906.

McGrath A., Historia nieba, tłum. J. Bielas, Kraków 2009, s. 70-73.

Morawski K., Raj. Pieśń druga [w:] D. Alighieri, Boska komedia (wybór), tłum. E. Porębowicz, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1977, s. 311-312.

Morawski K., Wstęp [w:] D. Alighieri, Boska komedia (wybór), tłum. E. Porębowicz, Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk 1977, s. III-XCV. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu w przekładzie z języków oryginalnych ze wstępami i komentarzami, t. 4, red. M. Peter, M. Wolniewicz, Poznań 19993.

Prokop A.R., „Idąc po szczeblach blasku i głazach cienia.” Aniołowie Herberta w perspektywie angelologii katolickiej [w:] Obrazy Boga w literaturze polskiej XX i XXI w. Od pokolenia wojennego do nowej fali, red. D. Siwor, J.M. Ruszar, Bielsko Biała – Kraków 2019, s. 63-101.

Prokop A.R., Aniołowie – wojownicy Pana Zastępów, „Świdnickie Studia Teologiczne” 19:2022, s. 123-135.

Prokop A.R., Zastygłe i pobladłe oblicze Anioła. Przyczyny i konsekwencje kryzysu angelologii widziane przez pryzmat wybranych dzieł literackich i malarskich, „Świat i Słowo” 2010, nr 2 (15), s. 127-135.

Puchalska J.K., Umierać z bronią w ręku. Zaświaty dzielnych wojów Północy, „Maska. Magazyn antropologiczno-społeczno-kulturowy” 2011, nr 11, s. 107-122.

Rosiński F.M., Aniołowie w Nowym Testamencie [w:] Anioł w literaturze i kulturze, t. 2, red. J. Ługowska, Wrocław 2005, s. 13-33.

Rosiński F.M., Koncepcja aniołów w Starym Testamencie [w:] Anioł w literaturze i kulturze, t. 1, red. J. Ługowska, J. Skawiński, Wrocław 2004, s. 13-29.

Skowronek A.J., Aniołowie są wśród nas, Warszawa 2001.

Stefański K., Anioły cmentarne – symbol chrześcijańskiej nadziei [w:] Anioł w literaturze, i kulturze, t. 2, red. J. Ługowska, Wrocław 2005, s. 483-489.

Tomkowski J., Literatura powszechna, Warszawa 1997.

Westermann C., Gottes Engel brauchen keine Flügel, Stuttgart 1978. Ψυχοπομπóς – aniołowie jako przewodnicy dusz w drodze do zaświatów 43