Mechanizmy marginalizacji i wykluczenia w ujęciu teorii kontyngencji

Jarosław Sempryk

doi:10.58324/s.471

Data publikacji : 2025-12-29

Tom 35 Nr 3 (2025)

Mechanizmy marginalizacji i wykluczenia w ujęciu teorii kontyngencji

Jarosław Sempryk

DOI: https://doi.org/10.58324/s.471

Abstrakt

Teoria kontyngencji pozwala analizować marginalizację i wykluczenie jako efekt niedopasowania jednostki lub grupy do wymogów otoczenia społecznego. W społeczeństwie industrialnym kryterium uczestnictwa była zdolność do pracy fizycznej i podporządkowania się dyscyplinie fabrycznej. W społeczeństwie informacyjnym kluczowe stają się kompetencje cyfrowe, zdolność do ciągłego uczenia się oraz mobilność. Transformacja rynku pracy po 1990 r. spowodowała trwałą marginalizację osób o niskich kwalifikacjach, które nie przystosowały się do nowego środowiska gospodarczego. Edukacja oraz brak dostępu do nowoczesnych kompetencji potęgują wykluczenie, szczególnie wśród seniorów, migrantów i osób o niskim kapitale kulturowym. Polityki społeczne, projektowane według uniwersalnych wzorców, często nie uwzględniają zróżnicowanych potrzeb lokalnych, co skutkuje pominięciem części grup w systemie wsparcia. Bariery w dostępie do usług publicznych, takich jak opieka zdrowotna, również wzmacniają mechanizmy marginalizacji. W perspektywie socjologicznej marginalizacja jest więc procesem strukturalnym, wynikającym z braku dopasowania jednostki do wymagań otoczenia, a nie jedynie efektem obiektywnych braków.

Słowa kluczowe:

marginalizacja, wykluczenie, teoria kontyngencji, społeczeństwo

Inne teksty tego samego autora

Podobne artykuły

Aneta Rayzacher-Majewska, Edukacja nad przepaścią , Społeczeństwo: Tom 35 Nr 3 (2025)

Możesz również Rozpocznij zaawansowane wyszukiwanie podobieństw dla tego artykułu.

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Sempryk, J. (2025). Mechanizmy marginalizacji i wykluczenia w ujęciu teorii kontyngencji. Społeczeństwo, 35(3), 133–144. https://doi.org/10.58324/s.471

Bibliografia

Beck U., Społeczeństwo ryzyka. W drodze ku innej nowoczesności, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002.

Bell D., The Coming of Post-Industrial Society: A Venture in Social Forecasting, Basic Books, New York 1973.

Bourdieu P., Praktyka społeczna. Zarys teorii działania, tłum. A. Kłak, PWN, Warszawa 2000.

Bourdieu P., Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006.

Castells M., Społeczeństwo sieci, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Castells M., The Rise of the Network Society, Blackwell, Oxford–Malden 1996.

Donaldson L., The Normal Science of Structural Contingency Theory, [w:] Handbook of Organization Studies, red. S. R. Clegg, C. Hardy, W. R. Nord, Sage, London 1996.

Donaldson L., The Contingency Theory of Organizations, Sage, London 2001. DOI: https://doi.org/10.4135/9781452229249

Esping-Andersen G., Social Foundations of Postindustrial Economies, Oxford University Press, Oxford 1999. DOI: https://doi.org/10.1093/0198742002.001.0001

Ferrera M., The Boundaries of Welfare: European Integration and the New Spatial Politics of Social Protection, Oxford University Press, Oxford 2005. DOI: https://doi.org/10.1093/0199284660.001.0001

Fiedler F. E., A Theory of Leadership Effectiveness, New York 1967.

Frazer H., Marlier E., In-Work Poverty and Labour Market Segmentation in the EU: Key Lessons, European Commission, Brussels 2010.

Habermas J., Teoria działania komunikacyjnego, tłum. T. Kwiatkowski, PWN, Warszawa 2000.

Kymlicka W., Multicultural Citizenship: A Liberal Theory of Minority Rights, Oxford University Press, Oxford 2015.

Lawrence P. R., Lorsch J. W., Organization and Environment: Managing Differentiation and Integration, Boston 1967.

Luhmann N., Teoria systemów społecznych, tłum. J. Łoziński, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2005.

Mintzberg H., Structure in Fives: Designing Effective Organizations, Prentice-Hall, Englewood Cliffs 1983.

Szewczyk A., Wykluczenie cyfrowe w Polsce. Diagnoza i przeciwdziałanie, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2014.

Sztompka A., Socjologia. Analiza społeczeństwa, Wydawnictwo Znak, Kraków 2012.

Sztompka P., Trauma wielkiej zmiany. Społeczne koszty transformacji, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2000.

Taylor-Gooby P., New Risks, New Welfare: The Transformation of the European Welfare State, Oxford University Press, Oxford 2004. DOI: https://doi.org/10.1093/019926726X.001.0001

Thompson J. D., Organizations in Action: Social Science Bases of Administrative Theory, New York 1967.

Volberda H. W., Building the Flexible Firm: How to Remain Competitive, Oxford University Press, Oxford 1998. DOI: https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780198295952.001.0001

Woodward J., Industrial Organization: Theory and Practice, London 1965.