OBLICZA BIEDY, WYKLUCZENIA I MILCZĄCEJ CODZIENNOŚCI

Jarosław  Sempryk

doi:10.58324/s.481

Published : 2026-02-12

Vol. 172 No. 4 (2025)

THE FACES OF POVERTY, EXCLUSION, AND SILENT EVERYDAY LIFE

Jarosław Sempryk

DOI: https://doi.org/10.58324/s.481

Abstract

Artykuł wpisuje się w nurt socjologicznej analizy krytycznej, koncentrując się na doświadczeniach osób, których głosy pozostają na marginesie dominujących narracji sukcesu i samowystarczalności. W duchu teorii P. Bourdieu ubóstwo i wykluczenie traktowane są jako strukturalne efekty nierównego dostępu do kapitałów, a nie jako rezultat indywidualnych porażek. Z perspektywy Z. Baumana wykluczenie oznacza tworzenie kategorii „zbędnych” w logice późnonowoczesnego społeczeństwa konsumpcyjnego. Równocześnie, jak wskazuje U. Beck, procesy marginalizacji są konsekwencją prywatyzacji ryzyk i kosztów społecznych w „społeczeństwie ryzyka”. Na ich utrwalanie wpływają decyzje polityczne, dominujące dyskursy, stereotypy i kulturowo zakorzenione uprzedzenia. Ważną rolę odgrywa też społeczna obojętność, którą J. Habermas interpretuje jako deficyt komunikacji w sferze publicznej. Celem opracowania jest rekonstrukcja i krytyczna analiza dynamiki wykluczenia w wymiarze polskim i globalnym. Badaniu poddane zostaną zarówno instytucjonalne mechanizmy marginalizacji, jak i strategie przetrwania oraz formy oporu osób wykluczonych. Tekst nie proponuje prostych rozwiązań, lecz ma inspirować do refleksji, rozwijać wyobraźnię socjologiczną (C.W. Mills) i budować wrażliwość etyczno-polityczną wobec problemu nierówności.

Keywords:

marginalizacja, wykluczenie, bieda, ubóstwo, nierówności

Most read articles by the same author(s)

Details

References

Statistics

Authors

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Sempryk, J. . (2026). THE FACES OF POVERTY, EXCLUSION, AND SILENT EVERYDAY LIFE . Społeczeństwo, 172(4), 70–82. https://doi.org/10.58324/s.481

References

Atkinson A.B., Social Exclusion, Poverty and Unemployment [w:] Understanding Social Exclusion, red. J. Hills, J. Le Grand, D. Piachaud, Oxford: Oxford University Press 1998.

Bauman Z., Wasted Lives: Modernity and Its Outcasts. Cambridge: Polity Press 2004.

Bourdieu P, Passeron J.C., Reprodukcja. Elementy teorii systemu nauczania, Warszawa: PWN, 2006.

Bourdieu P., Dystynkcja. Społeczna krytyka władzy sądzenia, przeł. P. Biłos, Warszawa: Wy¬dawnictwo Naukowe Scholar 2005.

Bourdieu, P., La domination masculine. Paris: Éditions du Seuil 1999.

Charles G., Figueiredo Jose B., Wykluczenie społeczne i polityka przeciwdziałania ubóstwu, ILLS i UNDP, tłum. Ryszard Szarfenberg, Warszawa: Instytut Polityki Społecznej UW 1997.

Cianciara D., Przyczyny nierówności w zdrowiu, „Hygieia Public Health” 2015, nr 50 (3).

Employment Outlook 2020: Worker Security and the COVID-19 Crisis, OECD Publishing, Paris 2020.

Eurofound, Working poor in Europe, Publications Office of the European Union, Luxem¬bourg, 2017.

Eurostat, People at risk of poverty or social exclusion. Luxembourg: Publications Office of the European Union 2020.

Giddens A., Socjologia, tłum. M. Marody, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN 2006.

Goffman E., Stigma: Notes on the Management of Spoiled Identity, Englewood Cliffs: Pren¬tice-Hall 1963.

Golinowska S., Broda-Wysocki P., Kategorie ubóstwa i wykluczenia społecznego. Przegląd ujęć [w:] Ubóstwo i wykluczenie społeczne. Badania, metody, wyniki, red. S. Golinow¬ska [i in.], Warszawa 2005.

Health at a Glance 2023: OECD Indicators, OECD Publishing, Paris 2023.

Helsper E.J., A Corresponding Fields Model for the Links Between Social and Digital Exclu¬sion, „Communication Theory” 2012, nr 22 (4).

Helsper E.J., The Digital Disconnect: The Social Causes and Consequences of Digital Inequa¬lities, SAGE Publications, London 2021.

Levitas R., The Inclusive Society? Social Exclusion and New Labour. Basingstoke: Palgrave Macmillan 2005.

Musta R., Rynek pracy jako przestrzeń wykluczenia społecznego – analiza wybranych mecha¬nizmów, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2021, t. 17, nr 2.

Nogowski J.M., Wykluczenie społeczne w kontekście ubóstwa i bezdomności, „Civitas et Lex|” 2015, nr 1 (555).

Nowak M., Ścieżki edukacyjne młodzieży z rodzin o niskim statusie społeczno-ekono¬micznym, „Kultura i Edukacja” 2019, nr 2 (122).

Polityka zdrowotna wobec dostępności opieki zdrowotnej, wykluczenia oraz nierówności w zdrowiu, red. S. Golinowska, Warszawa: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 2007.

Poprawa A., Marginalizacja i wykluczenie społeczne – różnice i podobieństwa, „Studia So¬cjologiczne” 2014, nr 3 (215).

Room G., Poverty and Social Exclusion: The New European Agenda for Social Policy [w:] Beyond the Threshold: The Measurement and Analysis of Social Exclusion, red. G. Room, Bristol: Policy Press 1995.

Sempryk J., Wykluczenie społeczne a ubóstwo w społeczeństwie, „Społeczeństwo” 2019, nr 4.

Silver H., Social exclusion and social solidarity: Three paradigms, „International Labour Re¬view” 1994, nr 133 (5-6).

Śledziewska K., Włoch R., Cyfrowa transformacja a nierówności społeczne, Warszawa: DE¬Lab UW 2021.

Social Exclusion and Income Inequality, Paris: OECD Publishing 2018.

Standing G., Prekariat. Nowa niebezpieczna klasa, przeł. Janusz Margański, Warszawa: PWN 2014.

Standing G., The Precariat: The New Dangerous Class, London: Bloomsbury Academic 2011.

Szarfenberg R. Poverty watch 2024.

Szymańska M., Nierówności społeczne w dostępie do ochrony zdrowia – ujęcie interdyscypli¬narne, „Zdrowie Publiczne i Zarządzanie” 2015, nr 13 (1).

Wacquant L., Urban Outcasts: A Comparative Sociology of Advanced Marginality. Camb¬ridge: Polity Press 2008.

Zając M., Wykluczenie cyfrowe w Polsce – diagnoza i kierunki przeciwdziałania, „Studia BAS” 2019, nr 4 (60).

Jarosław Sempryk

sempryk@pro.onet.pl

Affiliation:

Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Poland

Bio Statement (e.g., department and rank)