Wstyd jako społeczne narzędzie karania niedostosowanych społecznie i ich motywacja do zmiany w czasach antropocenu

Kacper Radzki

DOI: https://doi.org/10.58324/s.496

Abstrakt

W artykule podjęto refleksję nad rolą wstydu jako narzędzia społecznej kontroli w odniesieniu do osób niedostosowanych społecznie w epoce antropocenu. Analiza obejmuje zarówno klasyczne rozumienie wstydu i winy w procesie resocjalizacji, jak i ich ograniczenia, ze szczególnym uwzględnieniem argumentów przeciw stosowaniu wstydu jako kary. Nowe konteksty moralne i ekologiczne, charakterystyczne dla antropocenu, prowadzą do redefinicji społecznych norm, a także do pojawienia się takich zjawisk jak zbiorowy wstyd, eco-shame czy eco-guilt. Autor wskazuje, że choć wstyd może pełnić funkcję regulacyjną, jego represyjna forma częściej prowadzi do stygmatyzacji niż do zmiany. Zaproponowano uzupełnienie resocjalizacji o komponent odpowiedzialności ekologicznej i kulturowej, jako drogę do skutecznej transformacji indywidualnej i zbiorowej. Artykuł łączy perspektywy socjologii, psychologii emocji i etyki środowiskowej.

Słowa kluczowe:

wstyd, resocjalizacja, antropocen, normy społeczne, odpowiedzialność moralna

Inne teksty tego samego autora

Szczegóły

Bibliografia

Statystyki

Autorzy

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Radzki, K. (2026). Wstyd jako społeczne narzędzie karania niedostosowanych społecznie i ich motywacja do zmiany w czasach antropocenu. Społeczeństwo, 36(1), 44–52. https://doi.org/10.58324/s.496

Bibliografia

Albrecht G., Chronic environmental change: Emerging “psychoterratic” syndromes [w:] Climate Change and Human Well-Being, red. I. Weissbecker, Springer 2011.

Chajboj K., Wstyd w życiu Polaków: sposoby rozumienia i doświadczania, role i formy obecności, Poznań 2019.

Chańko A., Świat poza murami – funkcjonowanie kobiet w przestrzeni społecznej po opuszczeniu zakładu karnego [w:] Dylematy i wyzwania współczesnej resocjalizacji, red. K. Sawicki, R. Ćwikowski, A. Chańko, Białystok 2019, s. 66-82.

Clark N., Inhuman nature: Sociable life on a dynamic planet, SAGE 2011.

Franken R., Psychologia motywacji, Gdańsk 2005.

Goodman N., Wstęp do socjologii, Poznań 2009.

Goralnik L., Nelson, M.P., Empathy and agency: The moral psychology of environmental action, „Environmental Values” 2017, nr 26 (3), s. 261-283.

Latour B., Facing Gaia: Eight lectures on the new climatic regime, Polity Press 2017.

Lertzman R., Environmental melancholia: Psychoanalytic dimensions of engagement, Routledge 2015.

Marshall G., Słownik socjologii i nauk społecznych, Warszawa 2006.

Muskała M., Znaczenie gotowości do zmiany w procesie resocjalizacji, „Studia Edukacyjne” 2014, nr 31, s. 219-231.

Napiętnowanie w miejscu zamieszkania najskuteczniejszą karą, <https://www.ebos.pl/ artykul/1907-od-pregierza-do-rejestru.html>.

Nussbaum M.C., Kara wstydu: godność i narcystyczny gniew, „Teksty Drugie” 2016, nr 4, s. 174-193.

Plumwood V., Environmental culture: The ecological crisis of reason, Routledge 2002.

Psychologia emocji, red. M. Lewis, J. Haviland-Jones, Gdańsk 2005.

Reber A.S, Reber E.S., Słownik psychologii, Warszawa 2008.

Skuza A., Rola i znaczenie wstydu w procesie odstąpienia od przestępczości, „Resocjalizacja Polska” 2018, nr 16, s. 29-38.

Sztompka P., Słownik socjologiczny 1000 pojęć, Kraków 2020.

Wasilewski E., Od pręgierza do rejestru, 2016, <https://www.ebos.pl/artykul/1907-od-pregierza-do-rejestru.html>.