Społeczeństwo

CEZURA ŚMIERCI W LITERACKIM UJĘCIU ARTHURA SCHNITZLERA (1862-1931) NA PODSTAWIE OPOWIADANIA DER TOD DES JUNGGESELLEN

Krystian Łukasik — 2026-05-19

Arthur Schnitzler is one of the leading figures of German-language modernist literature. As is widely known, this era was revolutionary in every aspect. Most notably, interpersonal relationships and moral principles changed at that time. Emotional instability, the desire to seize the moment, and an increased focus on the individual led to a moral revaluation. The author himself can also be associated with a certain fascination with dying, death and the psychological ambivalence people exhibit toward these processes. The short story Der Tod des Junggesellen (1912) weaves together themes of social change, secrecy, and infidelity in human relationships around the central motive of death and a post-mortem letter addressed to friends summoned to witness the dying man’s final hour. Death, in this context, becomes an unmistakable occasion for honest confessions – yet these revelations seem less like acts of remorse than calculated gestures of revenge or spite.

STRACH PRZED ŚMIERCIĄ A PRZYJEMNOŚĆ ŻYCIA – EPIKUREJSKA TERAPIA LĘKU PRZED ŚMIERCIĄ

Hanna Morkowska — 2026-05-19

Śmierć jest nieodłączną częścią ludzkiej egzystencji, a w związku z tym często także źródłem egzystencjalnego niepokoju i lęku. Zagadnienie to stanowiło jeden z fundamentalnych tematów antycznej refleksji filozoficznej. Epikur proponował podejście praktyczne, starając się jednocześnie teoretycznie wyjaśnić brak zasadności lęku przed śmiercią. Jego filozoficzna terapia zbudowana jest na atomistycznych podstawach. Prowadzi do szczęścia, wykorzystując leczniczą moc przyjemności oraz siłę ludzkiego rozumu. Epikurejski mędrzec potrafi uwolnić się od błędnych przekonań, również tych dotyczących śmierci. Uwalnia tym samym swoją duszę od trapiących ją niepokojów, by móc prawdziwie cieszyć się życiem.

ΨΥΧΟΠΟΜΠÓΣ – Aniołowie jako przewodnicy dusz w drodze do zaświatów

Adam R. Prokop — 2026-05-19

Począwszy od egipskich wierzeń, przez greckiego Hermesa, po skandynawskie walkirie w starożytnych religiach istniało przekonanie, że dusza ludzka po śmierci potrzebuje przewodnika w drodze do zaświatów. W judaizmie oraz chrześcijaństwie tę rolę pełnią aniołowie. Bliskość tych tajemniczych, dogmatycznie zdawkowo opisanych istot ze śmiercią na kartach Biblii jest powszechna. I nie jest to jedynie domena starotestamentowa, gdy Niszczyciel sieje pomór wśród pierworodnych w Egipcie (Wj 11,23), a w Nowym Przymierzu nie tylko apokaliptyczna: w Ewangelii Jezus zapowiada, że Jego aniołowie wrzucą wszystkich czyniących nieprawości do rozpalonego pieca (por. Mt 13,50), co zostało powtórzone w Katechizmie Kościoła Katolickiego (KKK 1034), a jeden z listów apostolskich wspomina zacięty bój archanioła z szatanem o Mojżesza (por. Jud 1,9). Tymczasem w ludowych wyobrażeniach towarzyszenie umierającemu to ostatnie zadanie troskliwego i oddanego opiekuna. Przyczynek próbuje w angelologicznej próżni dogmatycznej w tym względzie nakreślić chrześcijańską wizję niebiańskich przewodników dusz w drodze do zaświatów pomiędzy eschatologiczną bezwzględnością anioła śmierci a sielankowością ludowego anioła stróża.

Wstyd jako społeczne narzędzie karania niedostosowanych społecznie i ich motywacja do zmiany w czasach antropocenu

Kacper Radzki — 2026-05-19

W artykule podjęto refleksję nad rolą wstydu jako narzędzia społecznej kontroli w odniesieniu do osób niedostosowanych społecznie w epoce antropocenu. Analiza obejmuje zarówno klasyczne rozumienie wstydu i winy w procesie resocjalizacji, jak i ich ograniczenia, ze szczególnym uwzględnieniem argumentów przeciw stosowaniu wstydu jako kary. Nowe konteksty moralne i ekologiczne, charakterystyczne dla antropocenu, prowadzą do redefinicji społecznych norm, a także do pojawienia się takich zjawisk jak zbiorowy wstyd, eco-shame czy eco-guilt. Autor wskazuje, że choć wstyd może pełnić funkcję regulacyjną, jego represyjna forma częściej prowadzi do stygmatyzacji niż do zmiany. Zaproponowano uzupełnienie resocjalizacji o komponent odpowiedzialności ekologicznej i kulturowej, jako drogę do skutecznej transformacji indywidualnej i zbiorowej. Artykuł łączy perspektywy socjologii, psychologii emocji i etyki środowiskowej.

Smutek C.S. Lewisa (1898-1963) jako przykład żałoby w literaturze

Julia Topór — 2026-05-19

Niniejsza praca ma na celu analizę dzieła C.S. Lewisa Smutek, w którym autor opisuje swoją walkę z żałobą po stracie żony Helen Joy Davidman Gresham i wywołane nią zachwianie wiary. Dzieło jest analizowane pod kątem języka i osobistych doświadczeń autora. Studium utworu poprzedza krótki przegląd głównych zagadnień związanych z tematem żałoby, istotnych dla analizy. Odnosząc się do wyników tych badań, w artykule postawiono tezę, że literatura odrzuca popularne niegdyś podejście do żałoby, polegające na dzieleniu jej na etapy. Przedstawiona analiza pokazuje, że dzieła literackie uznają różnorodność i wyjątkowość indywidualnych reakcji na stratę i postrzegają samo doświadczenie jako spektrum, a nie sekwencję etapów.

Opcja na rzecz ubogich – ponowne zatrzymanie się

Bogusław Drożdż — 2026-05-19

Na początku października 2025 r. została opublikowana adhortacja apostolska papieża Leona XIV o tytule Dilexi te o miłości do ubogich. Głównym tematem dokumentu są ubodzy, którzy w sposób szczególny są zauważeni za pomocą kościelnego wyrażenia: priorytetowa opcja na rzecz ubogich. Zdaniem papieża Leona XIV „priorytetowa opcja na rzecz ubogich rodzi niezwykłą odnowę zarówno w Kościele, jak i w społeczeństwie”. Te dwa szczególne obszary: Kościół i społeczeństwo stają się domeną urzeczywistniania się tej opcji wobec ubogich. Odnowa Kościoła przez aktualizację opcji priorytetowej na rzecz ubogich dokonuje się zwłaszcza przez miłość, natomiast odnowa ludzkiej społeczności: mniejszej czy większej, uskutecznia się wtedy, gdy do głosu dochodzi sprawiedliwość. Katolicka nauka społeczna oczywiście wiąże ze sobą miłość i sprawiedliwość, wprost konkludując, że minimum miłości to sprawiedliwość. Prawdziwe jest również stwierdzenie, że bez sprawiedliwości nie ma miłości.

Nowa ewangelizacja na przykładzie mowy św. Pawła na Areopagu na tle kultury i środowiska regionu (Dz 17,16-34)

Konrad Jasiewicz — 2026-05-19

Artykuł analizuje mowę św. Pawła na Areopagu (Dz 17,16–34) jako biblijny model nowej ewangelizacji, aktualny wobec współczesnych wyzwań Kościoła. Autor ukazuje kontekst historycznoreligijny Aten oraz filozoficzne środowisko epikurejczyków i stoików, do którego Paweł skierował swoje wystąpienie. W analizie egzegetycznej podkreślono, że Apostoł rozpoczyna dialog od elementów znanych słuchaczom: religijności, kultury i filozofii, by stopniowo prowadzić ich do objawienia Boga Stwórcy i prawdy o zmartwychwstaniu Chrystusa. Mowa Pawła stanowi przykład inkulturacji i szacunku wobec odbiorców, bez rezygnacji z głoszenia pełnej prawdy Ewangelii. Choć reakcje Ateńczyków były w większości sceptyczne, wydarzenie to nie jest porażką, lecz lekcją wierności misyjnej. Autor wskazuje, że Areopag jest archetypem współczesnych „nowych areopagów”, czyli przestrzeni kultury, nauki i mediów, w których Kościół jest dziś wezwany do dialogu i odważnej ewangelizacji.

Reforma zasad cen transferowych z perspektywy katolickiej nauki społecznej

Krzysztof Lipka — 2026-05-19

Ceny transferowe dotyczące transakcji między podmiotami powiązanymi są jednym z kluczowych współczesnych wyzwań podatkowych. Obecne uregulowania oparte są na zasadzie arm’s lenght (ALP), uznającej, że możliwe jest ustalenie ceny między takimi podmiotami w oparciu o analogiczne transakcje o charakterze rynkowym. Po stu latach funkcjonowania podejście to wydaje się coraz mniej odpowiadające zmiennym uwarunkowaniom biznesowym. Alternatywą są zasady alokacyjne (FA). Coraz częściej artykułowane są propozycje odstąpienia od zasady ALP na rzecz zasady FA. W dyskursie na ten temat nie bierze udziału Kościół Katolicki. Kwestia cen transferowych wydaje się jednak zbyt ważna by debata o niej ograniczała się do grup technicznych ekspertów. Artykuł poszukuje odpowiedzi na pytanie czy Kościół Katolicki powinien przyjąć stanowisko w tej sprawie i które rozwiązanie jest bliższe katolickiej nauce społecznej.

Mieć prawo, by wierzyć i wierzyć w prawdę. Argument konwergencji w dyskusji o religii

Wojciech Selak — 2026-05-19

Artykuł podejmuje problem współczesnych form negacji wiary oraz rosnącej obojętności religijnej. W oparciu o dokumenty Kościoła podkreślona została potrzeba wolności religijnej oraz obowiązek poszukiwania prawdy. Jako metodę dochodzenia do niej w artykule zaproponowano rozumowanie abdukcyjne i stosowanie opartego na nim argumentu konwergencji, polegającego na zestawieniu wielu niezależnych przesłanek. Ukazane zostało analogiczne stosowanie zaprezentowanej metody w innych dziedzinach życia i naukach empirycznych, gdzie decyzje opiera się na kumulacji prawdopodobnych danych, a nie na dowodach absolutnych. Artykuł podkreśla interdyscyplinarny potencjał argumentu konwergencji oraz wskazuje kierunki jego dalszego rozwoju.

Reiner Mühlhoff, The Ethics of AI – Power, Critique, Responsibility, Bristol University Press 2025, ss. 232

Jarosław Sempryk — 2026-05-19