FILOZOFICZNE ŹRÓDŁA PRZEMIAN MIĘDZY RENESANSOWYM HUMANIZMEM A ERĄ NOWOŻYTNĄ - Goczał, Robert (Społeczeństwo, 2022)
Artykuł dotyczy systematyzacji idei i istotnych prądów filozoficznych, które oddziaływały na przemiany naukowe oraz kulturowe między XV a XVIII w. Koncentruję się w nim na rozwoju wiedzy, kształtowaniu nowych paradygmatów po upadku średniowiecznego świata christianitas, a więc na naukowych ideach związanych z erą wynalazków i odkryć w dziedzinach przyrodoznawstwa, kosmologii, w obserwacjach badawczych połączonych z matematyzacją wiedzy, sprawdzalnością, eksperymentem itd. Ukazuję źródła filozoficzne tego rozwoju, a także znaczenie przemian ideowych w kulturze renesansowego humanizmu, mające odzwierciedlać doskonały porządek rzeczywistości człowieka (harmonia mundi). Wiele z tych zagadnień idei dominujących w nowożytności wywołuje gwałtowność polemik co do moralnych intencji rozwoju i przemian, które wynikały z materialistycznych założeń filozoficzno-społecznych. Te doniosłe idee zdają się stanowić odbicie nieprzypadkowych akcentów oddziaływania nauki i filozofii na kulturę, niekiedy powiązane z wiedzą ezoteryczną, kabałą i alchemią.